Cele do IPET – jak je prawidłowo formułować? Przykłady 2026/2027
· specelio
Aktualizacja: wrzesień 2026.
IPET nie powinien być dokumentem tworzonym wyłącznie po to, aby spełnić obowiązek dokumentacyjny. Jego wartość zaczyna się wtedy, gdy informacje wynikające z orzeczenia oraz WOPFU zostają przełożone na konkretne działania nauczycieli i specjalistów.
Jednym z najważniejszych elementów tego procesu są cele do IPET. To właśnie one pomagają odpowiedzieć na pytanie: co chcemy zmienić, rozwinąć lub poprawić w funkcjonowaniu ucznia i po czym poznamy, że podejmowane działania przynoszą efekt?
Przepisy dotyczące IPET wskazują m.in. na konieczność określenia dostosowań oraz zintegrowanych działań nauczycieli i specjalistów ukierunkowanych na poprawę funkcjonowania ucznia. Nie narzucają natomiast jednej obowiązkowej tabeli z celami ani konkretnego sposobu ich zapisywania. Dlatego dobrze sformułowany cel powinien przede wszystkim pomagać zespołowi w realnej pracy z uczniem.
Skąd powinny wynikać cele do IPET?
Cel nie powinien pojawiać się w IPET przypadkowo. Najbardziej logiczny ciąg wygląda tak:
orzeczenie → aktualne funkcjonowanie ucznia → WOPFU → potrzeby ucznia → cele i działania w IPET
Placówka organizuje kształcenie specjalne z uwzględnieniem zaleceń wynikających z orzeczenia oraz indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia. Dlatego cele powinny wynikać z realnie rozpoznanych potrzeb, a nie z gotowej listy kopiowanej pomiędzy uczniami.
Przykład
WOPFU: Uczeń wymaga częstego przypominania kolejnych etapów pracy i ma trudność z samodzielnym rozpoczęciem zadania.
Cel w IPET: Rozwijanie samodzielności ucznia w rozpoczynaniu i wykonywaniu zadań według krótkiej instrukcji.
Działania: Stosowanie planu aktywności, dzielenie poleceń na etapy, stopniowe ograniczanie podpowiedzi nauczyciela.
W ten sposób pomiędzy dokumentami powstaje logiczna ciągłość zamiast dwóch niezależnych zapisów.
Cel ogólny a cel szczegółowy
W IPET można stosować cele o różnym poziomie szczegółowości. Cel ogólny pokazuje kierunek pracy, np.:
Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych ucznia.
Sam zapis jest jednak szeroki. Warto przełożyć go na cele bardziej konkretne, np.:
- zwiększanie samodzielności w inicjowaniu kontaktu z drugą osobą,
- rozwijanie umiejętności formułowania komunikatu dotyczącego własnych potrzeb,
- doskonalenie rozumienia i wykonywania poleceń złożonych.
Dzięki temu podczas późniejszej ewaluacji łatwiej ustalić, nad czym rzeczywiście pracowano.
Jak powinien wyglądać dobrze sformułowany cel?
Dobry cel powinien być przede wszystkim powiązany z potrzebą ucznia, zrozumiały, możliwy do realizacji i możliwy do późniejszej oceny.
Nie oznacza to, że każdy cel musi zawierać procenty, liczbę prób albo bardzo szczegółowy termin. Tak precyzyjne wskaźniki mogą być szczególnie przydatne w planie terapii czy planie pracy konkretnego specjalisty. W IPET warto zachować poziom, który jest użyteczny dla całego zespołu.
Zbyt ogólnie:
Poprawa mowy.
Lepiej:
Rozwijanie poprawnej realizacji głosek zaburzonych oraz zwiększanie zrozumiałości wypowiedzi ucznia.
IPET wyznacza kierunek, natomiast specjalista może przełożyć go na bardziej szczegółowe cele terapeutyczne.
Przykładowe cele do IPET dla logopedy
Cele logopedyczne w IPET nie muszą dotyczyć wyłącznie artykulacji. W zależności od potrzeb ucznia mogą obejmować komunikację, rozumienie mowy, budowanie wypowiedzi, świadomość fonologiczną czy funkcjonalne porozumiewanie się.
- Rozwijanie sprawności komunikacyjnej ucznia w codziennych sytuacjach szkolnych.
- Doskonalenie rozumienia i formułowania wypowiedzi adekwatnych do sytuacji.
- Zwiększanie zrozumiałości mowy poprzez usprawnianie realizacji zaburzonych głosek.
- Rozwijanie umiejętności budowania dłuższych i poprawnych gramatycznie wypowiedzi.
- Doskonalenie różnicowania słuchowego głosek oraz świadomości fonologicznej.
- Rozwijanie umiejętności samodzielnego zgłaszania potrzeb i komunikowania trudności.
Jeżeli uczeń korzysta z komunikacji wspomagającej lub alternatywnej, cele powinny uwzględniać również funkcjonalne korzystanie z odpowiedniego sposobu komunikowania się.
Przykładowe cele do IPET dla pedagoga specjalnego
W pracy pedagoga specjalnego cele mogą dotyczyć między innymi samodzielności, organizacji działania, funkcji poznawczych, funkcjonowania społecznego czy wykorzystywania mocnych stron ucznia.
- Rozwijanie samodzielności podczas wykonywania zadań edukacyjnych.
- Doskonalenie umiejętności planowania kolejnych etapów pracy.
- Wydłużanie czasu koncentracji na wykonywanym zadaniu.
- Rozwijanie umiejętności korzystania z poznanych strategii uczenia się.
- Wzmacnianie umiejętności proszenia o pomoc w sytuacji trudności.
- Rozwijanie umiejętności współpracy i przestrzegania ustalonych zasad.
Przykładowe cele do IPET dla psychologa
Cele związane z pomocą psychologiczną powinny być dostosowane do rozpoznanego funkcjonowania ucznia i zakresu pracy prowadzonej w szkole.
- Rozwijanie umiejętności rozpoznawania i nazywania własnych emocji.
- Doskonalenie sposobów radzenia sobie w sytuacjach napięcia.
- Wzmacnianie adekwatnego komunikowania potrzeb i trudności.
- Rozwijanie umiejętności nawiązywania i podtrzymywania relacji rówieśniczych.
- Wzmacnianie poczucia sprawczości podczas wykonywania zadań.
- Rozwijanie konstruktywnych sposobów reagowania na niepowodzenie.
W dokumentacji szkolnej warto koncentrować się na obserwowalnym funkcjonowaniu i potrzebach ucznia, zamiast stosować niepotrzebnie wartościujące określenia.
Przykładowe cele dla nauczyciela współorganizującego
Nauczyciel współorganizujący często wspiera ucznia bezpośrednio podczas zajęć lekcyjnych, dlatego cele mogą mieć bardzo praktyczny charakter.
- Zwiększanie samodzielności ucznia podczas realizowania poleceń.
- Doskonalenie umiejętności korzystania z przygotowanych pomocy i planów aktywności.
- Rozwijanie umiejętności organizowania miejsca i materiałów do pracy.
- Wspieranie aktywnego udziału ucznia w pracy zespołowej.
- Stopniowe ograniczanie potrzeby bezpośrednich podpowiedzi osoby dorosłej.
- Rozwijanie umiejętności zastosowania poznanych strategii również w nowych sytuacjach.
Celem wsparcia nie powinno być uzależnienie ucznia od obecności dorosłego, ale — w zakresie odpowiadającym jego możliwościom — zwiększanie samodzielności.
Ten sam problem – różne poziomy celu
Wyobraźmy sobie ucznia, który ma trudność z komunikowaniem, że nie rozumie polecenia.
Za ogólnie:
Rozwijanie komunikacji.
Lepiej:
Rozwijanie umiejętności zgłaszania trudności podczas wykonywania zadań.
Bardziej operacyjnie w planie pracy specjalisty:
Uczeń, gdy nie rozumie polecenia, podejmuje próbę poproszenia o jego powtórzenie lub wyjaśnienie przy wykorzystaniu komunikatu słownego albo ustalonego sposobu komunikacji.
Nie trzeba więc przenosić całego szczegółowego planu terapii do IPET. IPET powinien pokazywać wspólny kierunek pracy zespołu.
Czy cele do IPET muszą być mierzalne?
Przepisy nie wymagają stosowania jednej konkretnej metody, np. SMART, ani zapisywania każdego celu za pomocą procentowego wskaźnika. Określają natomiast zakres IPET oraz obowiązek okresowej wielospecjalistycznej oceny funkcjonowania ucznia i oceny efektywności programu.
Z praktycznego punktu widzenia warto więc formułować cel tak, aby po kilku miesiącach można było odpowiedzieć na pytanie: czy nastąpiła zmiana?
Jeżeli celu nie da się w żaden sposób odnieść do obserwowanego funkcjonowania ucznia, późniejsza ewaluacja będzie trudna.
Jak połączyć WOPFU, cel i działanie?
Najprostszy schemat można zapamiętać jako:
obserwacja → potrzeba → wniosek → cel → działanie → obserwacja efektu
Obserwacja: Uczeń często rezygnuje z zadania po pojawieniu się pierwszej trudności.
Potrzeba: Wsparcie w rozwijaniu wytrwałości oraz korzystaniu ze strategii radzenia sobie z trudnością.
Cel: Rozwijanie umiejętności kontynuowania zadania po wystąpieniu trudności z wykorzystaniem poznanych strategii wsparcia.
Działanie: Dzielenie zadania na etapy, stosowanie podpowiedzi wizualnej, modelowanie sposobu proszenia o pomoc oraz stopniowe wycofywanie wsparcia.
Ewaluacja: Ocena, czy uczeń częściej podejmuje próbę kontynuowania zadania i korzysta z poznanych strategii.
Cele zespołu a cele konkretnego specjalisty
To ważne rozróżnienie. Jeżeli IPET zawiera cel:
Rozwijanie funkcjonalnej komunikacji ucznia.
logopeda może w swoim planie pracy rozwinąć go na kilka konkretnych celów terapeutycznych. Pedagog może realizować ten sam kierunek poprzez rozwijanie umiejętności zgłaszania potrzeby pomocy podczas zajęć edukacyjnych, a nauczyciel może wspierać stosowanie tej umiejętności podczas lekcji.
Dzięki temu kilku specjalistów nie prowadzi niezależnych działań w oderwaniu od siebie — zespół pracuje nad wspólnie określonym obszarem funkcjonowania ucznia, wykorzystując własne kompetencje.
Najczęstsze błędy podczas formułowania celów
- cele bardzo ogólne, np. „poprawa funkcjonowania ucznia”,
- kopiowanie tych samych celów dla wielu uczniów,
- brak związku pomiędzy WOPFU a IPET,
- przepisywanie zaleceń z orzeczenia bez przełożenia ich na konkretne działania,
- tworzenie bardzo długiej listy celów, których nie da się realnie realizować,
- wpisywanie do IPET całego szczegółowego programu terapii,
- brak późniejszego odnoszenia obserwacji i ewaluacji do ustalonych celów.
Lepiej mieć kilka naprawdę istotnych kierunków pracy niż kilkadziesiąt celów, do których nikt później nie wraca.
Jak Specelio może pomóc w pracy z celami do IPET?
W Specelio zależy nam na tym, aby IPET nie był końcem procesu dokumentacyjnego. System łączy informacje w ciąg:
orzeczenie → WOPFU → IPET → cele → plan → zajęcia → obserwacje → postęp → ewaluacja
Dzięki temu cele wynikające z dokumentacji mogą zostać wykorzystane podczas tworzenia planu pracy i konkretnych zajęć. Po kolejnych spotkaniach specjalista gromadzi obserwacje dotyczące postępów, dzięki czemu podczas ewaluacji nie musi odtwarzać całego semestru z pamięci.
Zobacz również: Jak napisać IPET krok po kroku w roku szkolnym 2026/2027? oraz WOPFU a IPET – czym się różnią i jak je połączyć krok po kroku?
Podsumowanie
Nie istnieje jeden uniwersalny zestaw prawidłowych celów do IPET. Ten sam zapis nie będzie odpowiedni dla każdego ucznia, ponieważ IPET powinien odpowiadać jego indywidualnym potrzebom, możliwościom i aktualnemu funkcjonowaniu.
Najważniejsze jest zachowanie logicznego ciągu: WOPFU pokazuje, jak uczeń obecnie funkcjonuje. IPET określa, w jakim kierunku zespół będzie pracował. Cele pozwalają ten kierunek nazwać. Codzienna praca specjalistów pokazuje natomiast, czy następuje oczekiwana zmiana.
Dzięki temu kolejne WOPFU nie zaczyna się od pustej kartki, lecz wynika z rzeczywistej pracy prowadzonej z uczniem przez cały okres.
Podstawa prawna
Artykuł został przygotowany w oparciu o rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym — tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2020 poz. 1309.